افزون بر آيات ، در روايات معصومين عليه السّلام نيز اين تفاوت‌ها مورد ملاحظه قرار گرفته است . آن بزرگان علاوه بر تقسيم‌بندى معارف قرآنى « 1 » از مراتب و درجات افراد بشرى در فهم قرآن و نيز درجات مختلف ايمان مؤمنان سخن به ميان آورده‌اند . « 2 » امام صادق عليه السّلام در حديثى ، بعد از تقسيم استعداد مردم به درجات مختلف ، مىگويد : اگر مردم مىدانستند كه خداوند متعال مردم را به اين وضع و شكل آفريده هيچ‌كس ديگرى را سرزنش نمىكرد . « 3 » شايد با توجه به چنين برداشتى از آيات و روايات بوده است كه برخى دانشوران ريشهء اصلى اختلاف مذاهب در اسلام را ، كه ثمره طبيعى و منطقى اختلاف فهم‌ها و تفاوت مشرب‌هاى فكرى است ، به خود پيامبر و قرآن نسبت داده‌اند و بر اين باورند كه آنان بذرهاى اين كشته‌هاى گوناگون و رنگارنگ را از روى عمد و به دست خود در مزارع افكار و ارواح نشانده‌اند . « 4 » اختلاف طبايع و تنوع بافت اجتماعى مسلمانان داراى پيامدهاى مهمى در حيات فرهنگى ، سياسى و اجتماعى آنان داشته است . شايد بتوان مهم‌ترين نتيجه آن را اختلاف روش‌هاى فكرى و سلوكى مسلمانان و نزاع سمع ( و يا نقل ) و عقل و اهتمام متفاوت آنان به اين دو عنصر برشمرد . « 5 » در واقع تفاوت نگاه و برداشت هريك از گروه‌ها و مكاتب اسلامى از تعاليم كتاب و سنت و در پى آن تنوع عقايد مسلمانان ، در عرصه‌هاى فقهى ، كلامى ،

--> ( 1 ) . معرفت ، محمد هادى ، التفسير و المفسرون ج 1 ، ص 97 - 113 به عنوان نمونه بنگريد به روايات متعدد پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و اهل بيت دربارهء بطون مختلف قرآن و اينكه برخى از آيات قران براى اقوان ژرف‌نگر نازل شده . ( 2 ) . اين قبيل روايات در جوامع مختلف شيعى از امامان گزارش شده است . براى مثال بنگريد به : كلينى ، محمد بن يعقوب ، اصول كافى ، ج 2 ، كتاب الايمان و الكفر « باب درجات الايمان » . ( 3 ) . همان ، ج 2 ، ص 37 . ( 4 ) . شريعتى ، على ، مجموعه آثار ، ج 28 ، ص 302 - 303 . ( 5 ) . شبلى نعمانى ، محمد ، تاريخ علم كلام ، ص 15 و 16 .